Sztuka Śląska XII - XVI wieku.

Muzeum Narodowe zostało powołane decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki 28.03.1947 roku. Za oficjalny początek działalności przyjmuje się 11.07.1948, kiedy to odbyła się inauguracja wystawy „Pradzieje Śląska”, „Śląska sztuka średniowieczna oraz „Galeria Malarstwa Polskiego”. Placówka była pierwotnie znana pod nazwą Muzeum Państwowe, natomiast w 1950 istniała jako Muzeum Śląskie, finalnie w 1970 z okazji 25 rocznicy powrotu Wrocławia do ziem polskich muzeum otrzymało obecną nazwę.

Fot. 1 Budynek Muzeum Narodowego we WrocławiuFot. 1 Budynek Muzeum Narodowego we Wrocławiu
Jego siedzibą od początku jest gmach dawnej Rejencji Śląskiej (dzisiejszy plac Powstańców Warszawy 5).; budynek utrzymany jest w stylu neorenesansowym, został wzniesiony w latach 1883-1884. Podczas pamiętnego Festung Breslau w 1945 roku został on częściowo zbombardowany, natomiast po wojnie odbudowany i sukcesywnie zaadaptowany do celów typowo muzealnych. W 1993 roku wzbogacono samo wejście do muzeum i w tym celu ustawiono rzeźby z brązu dłuta R.Healrtla przedstawiające Michała Anioła Buonarottiego, Alberta Durera oraz Alegorie rybołówstwa Ch.Behrensa.
Ten niezwykły obiekt dysponuje cennymi zbiorami dawnej i współczesnej sztuki śląskiej; śląskimi numizmatami, kolekcją polskiego malarstwa, grafiki oraz sztuki użytkowej, ponadto zabytkami europejskiego rzemiosła artystycznego, kolekcjami rzeźb nowożytnych, zbiorami malarstwa obcego, grafiki śląskiej, zbiorami fotografii polskiej z przełomu XIX i XX, dawnymi pieczęciami śląskimi.


Muzeum Narodowe we Wrocławiu może się poszczycić jedną z najcenniejszych w Polsce i Europie kolekcją sztuki średniowiecznej. Jest ona prezentowana na dwóch wystawach: Śląska Rzeźba Kamienna XII-XVI w. oraz Sztuka Śląska XIV-XVI w.

Fot. 2 Sarkofag księcia Henryka IV Probusa, Muzeum NarodoweFot. 2 Sarkofag księcia Henryka IV Probusa, Muzeum Narodowe
Niemal we wszystkich tu zgromadzonych ekspozycjach możemy doszukać się elementów charakterystycznych dla okresu romanizmu i gotyku a także cech odrębności średniowiecznej sztuki Śląska. Tematem przewodnim jest życie religijne; dzieła okazują się swoistą kalką wpływów kulturowych oraz sytuacji politycznej, społecznej czy wyznaniowej.
Naszym oczom ukazują się zabytki rzeźby kamiennej i drewnianej oraz malarstwa sztalugowego od XII do XVI wieku, prezentują one różnorakie etapy sztuki śląskiej, od wysoce dojrzałych osiągnięć samego miasta po osiągnięcia otaczającej go prowincji.
Do najwcześniejszych przykładów niewątpliwie możemy zaliczyć zespół kamiennych rzeźb romańskich z pol. XII wieku, pochodzących z wrocławskich kościołów zakonu benedyktyńskiego na Ołbinie. Wśród książęcych nagrobków piastowskich z XIV wieku , na wyjątkową uwagę zasługuje tumba Henryka IV, została on wywieziona w czasie II wojny światowej z miasta, a odnaleziona w 1946 r. w Wierzbnej, od tego też momentu znajduje się w Muzeum Narodowym.
Sarkofag Henryka IV należy do typu tumbowego ma formę wyniesionej nad posadzkę wydłużonej skrzyni, nakrytej płytą. Na płycie widnieje Henryk IV Probus: ukazany jako żywy, o czym świadczą otwarte oczy, stojąca postawa oraz gesty rąk. Równocześnie głowa księcia spoczywa na poduszce, co daje wrażenie osoby spoczywającej.
Możemy tutaj zaobserwować dualizm wyrażający się w zestawieniu nieuchronnego końca ziemskiego życia oraz początek nowego życia w zaświatach ( Henryk IV zmarł w sędziwym wieku, natomiast tu został przedstawiony jako młodzieniec)
Na bokach tumby ukazano szereg postaci przedstawiających orszak żałobny. Można by rzec, iż to dzieło zapoczątkowało zwyczaj honorowania miejscowych książąt tumbowymi nagrobkami.
Wśród zabytków rzeźby kamiennej znajdziemy również przykłady rzeźby portalowej z XIV wieku, z kościoła Marii Magdaleny oraz przykłady rzeźby wolno stojącej - Pieta z kościoła Panny Marii na Piasku. Nie wiadomo gdzie pierwotnie była usytuowana. Od XVIII wieku znajdowała się w ołtarzu Matki Boskiej Bolesnej kościoła na Piasku, natomiast po uszkodzeniu kościoła w 1945 , trafiła do zbiorów Muzeum Narodowego.

Fot. 3 Rzeźba Tronująca Madonna na  LwachFot. 3 Rzeźba Tronująca Madonna na Lwach
Jednym z najciekawszych zjawisk sztuki późnego średniowiecza w Europie Środkowej są rzeźbione Madonny na Lwach. Właśnie jednym z najwcześniejszych przykładów tego typu ujęć w ogóle, a na Śląsku w szczególności, i zarazem odznaczającym się najwyższą klasą artystyczną, jest polichromowana figura z drewna lipowego, którą nabyło śląskie muzeum w 1915 roku od prywatnego kolekcjonera.
Wspomniana rzeźba przedstawia tronującą Marię z Dzieciątkiem. Madonna ukazana jest jako synonim monarszej władzy: w koronie na głowie, z berłem w lewym ręku i w narzuconym na ramię złocistym płaszczu, podtrzymuje małego Chrystusa, który błogosławi wiernego. Towarzyszą im dwaj aniołowie klęczący na grzbietach lwów leżących u stóp Marii. Na co z pewności zwrócimy uwagę ? Na obliczach postaci ,a także lwów nie dostrzeżemy powagi, - ale uśmiech.

Pierwsza połowa XV wieku przynosi szereg przykładów ukazujących typ Pięknych Madonn.
W muzeum Narodowym znalazły się prace anonimowych artystów, tworzących właśnie w kręgu Pięknych Madonn Jako wyraz dalszej ewolucji sztuki śląskiej można podać dzieła takie jak Ukrzyżowanie tęczowe z wrocławskiego kościoła św. Marii Magdaleny, które należy do najciekawszych pod względem ikonograficznym wielofigurowych śląskich Ukrzyżowań tęczowych w stylu pięknym czy Ołtarze tzw. czterech dziewic.

Okres późniejszy koncentruje się na obrazach utrzymanych w konwencji realizmu mieszczańskiego: Mistrz Ołtarza św. Barbary oraz na tworzeniu się pracowni wrocławskich; w związku z tym możemy podziwiać dzieła lokalnych warsztatów. W grupie tej są zabytki pochodzące m.in. z pracowni: Mistrza Wrocławskiego Świętej Rodziny, Mistrza Lubińskich Figur, Mistrza Poliptyku z Gościszowic , Mistrza Pasji z Góry Śląskiej, pracownia Jakuba Beinhardta i innych.

Wystawę śląskiej sztuki średniowiecznej uzupełniają zabytki średniowiecznego rzemiosła artystycznego, ślusarstwa, kaflarstwa, kotlarstwa, złotnictwa, numizmatyki, konwisarstwa, stolarstwa, kowalstwa i płatnerstwa. O wysokiej randze kolekcji średniowiecznej decyduje z pewnością imponująca liczba zabytków (ponad czterysta), ale też ,a może przede wszystkim ich wysoka wartość artystyczna.

Agnieszka Jędruszak-Owczarek

Pozostałe wystawy stałe:

Polska sztuka współczesna

Bibliografia:

1. Czerwiński Janusz, Wrocław Przewodnik turystyczny, Wrocław 2004
2. Antkowiak Zygmunt, Wrocław od A do Z, Wrocław 1997, s.264-265.
3. Więcek Adam , Muzea wrocławskie, Wrocław 1997, s.49-52.
4. Encyklopedia Wrocławia, pod red. J.Harasimowicza, Wrocław 2006
5. www.mnwr.art.pl